TIN TỨC

CSI và chuỗi thực phẩm Việt Nam: đo để an toàn, minh bạch và bớt lãng phí

20/10/2026 10:21 Sáng Không có bình luận

Năm 2025, xuất khẩu nông lâm thủy sản của Việt Nam dự kiến đạt gần 70 tỷ USD, mức cao kỷ lục. Cùng lúc đó, mỗi năm Việt Nam thất thoát khoảng 8,8 triệu tấn thực phẩm, thiệt hại ước tính 3,9 tỷ USD. Chuỗi thực phẩm vừa là thế mạnh xuất khẩu, vừa là nơi tập trung nhiều rủi ro: an toàn thực phẩm, bao bì, chất thải, lao động. Bộ chỉ số Doanh nghiệp bền vững (CSI) giúp từng mắt xích trong chuỗi tự đo mình trên cùng một thước đo.

Chuỗi thực phẩm Việt Nam trải dài từ nông trại, vùng nuôi, qua nhà máy chế biến, đến hệ thống phân phối, bán lẻ và bữa ăn của người tiêu dùng. Mỗi mắt xích chịu một loại áp lực khác nhau. Nhưng các bên đều đang bị hỏi cùng một câu: có bằng chứng nào cho thấy doanh nghiệp sản xuất an toàn, sử dụng tài nguyên có trách nhiệm và đối xử đúng với người lao động?

Bốn sức ép với chuỗi thực phẩm

1. An toàn thực phẩm. Đây là rủi ro lớn nhất của ngành. Một sự cố có thể làm mất cả thương hiệu lẫn thị trường xuất khẩu. Các thị trường nhập khẩu lớn đều yêu cầu kiểm soát chất lượng và truy xuất được từng lô hàng.

2. Bao bì và trách nhiệm tái chế (EPR). Theo quy định về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhiều loại bao bì phải thực hiện trách nhiệm tái chế từ ngày 01/01/2024. Nghị định 05/2025/NĐ-CP loại trừ nhà sản xuất, nhập khẩu có doanh thu dưới 30 tỷ đồng mỗi năm. Doanh nghiệp thực phẩm đóng gói, đồ uống thuộc nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp.

3. Thất thoát và lãng phí thực phẩm. Tại hội thảo tháng 8/2026 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường, FAO và Đại sứ quán Đan Mạch đồng tổ chức, Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (ISPAE) ước tính: Việt Nam thất thoát khoảng 8,8 triệu tấn thực phẩm mỗi năm, bằng 20–25% sản lượng. Thiệt hại kinh tế khoảng 3,9 tỷ USD, kèm khoảng 15,8 triệu tấn CO₂ tương đương phát thải. Với doanh nghiệp, thất thoát chính là chi phí bị mất và phát thải không cần thiết.

4. Yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Cà phê, nhóm hàng vượt 8 tỷ USD năm 2025, nằm trong phạm vi điều chỉnh của EUDR từ 30/12/2026. Thủy sản (dự báo 11,2–11,3 tỷ USD) và rau quả (khoảng 8,5 tỷ USD) cũng chịu các yêu cầu ngày càng chặt về truy xuất, lao động và môi trường từ người mua.

CSI chấm đúng vấn đề của từng mắt xích

CSI 2026 có hai bản. Bản doanh nghiệp vừa và lớn gồm 166 chỉ số, tối đa 1.100 điểm. Bản doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ gồm 105 chỉ số, tối đa 600 điểm. Chỉ số C là yêu cầu tuân thủ pháp luật, chỉ số A là nỗ lực nâng cao. Khi đối chiếu với chuỗi thực phẩm, mỗi mắt xích đều có nhóm chỉ số tương ứng.

Mắt xích	Vấn đề chính	Chỉ số CSI 2026 liên quan
Vùng nguyên liệu	Nguồn gốc, nông hộ liên kết	S4 truy xuất nguồn gốc (A); G8 mua sắm có tiêu chí môi trường, xã hội (C); G9 chuỗi cung ứng bền vững (A); S7 hỗ trợ cộng đồng địa phương (A)
Chế biến	An toàn sản phẩm	S2 kiểm tra chất lượng, bảo đảm an toàn sức khỏe người tiêu dùng (C)
Chế biến	Nước, nước thải, năng lượng	I31 nước trên sản phẩm (C); I33 nước thải xử lý đạt quy chuẩn (C); E10 quan trắc nước thải, khí thải (C); I25 năng lượng trên sản phẩm (C)
Đóng gói	Bao bì, nhựa	E7 trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì (C); I22 sáng kiến giảm rác thải nhựa (A)
Toàn chuỗi	Thất thoát, lãng phí, phụ phẩm	I23, I24 lượng và chi phí quản lý chất thải rắn (C); I21 tỷ lệ phụ phẩm được tái chế, tái sử dụng (A); E14 quản lý chất thải, phụ phẩm (A); E16 kinh tế tuần hoàn (A)
Phân phối, bán lẻ	Nhãn, khiếu nại, dữ liệu khách hàng	S1 nhãn hiệu, chống “tẩy xanh” (C); S3 bảo mật thông tin khách hàng (C); G12, G13 khảo sát hài lòng, xử lý khiếu nại (C)
Phân phối, bán lẻ	Thực phẩm dư thừa còn dùng được	S6 chương trình xã hội, từ thiện (A)
Con người	Đào tạo, thay đổi hành vi	E26 tập huấn và theo dõi thay đổi hành vi sau tập huấn (C); I17 giờ đào tạo trên mỗi lao động (C)

Với chuỗi thực phẩm, giảm thất thoát và lãng phí là điểm gặp nhau của ba lợi ích. Doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, giảm chất thải và phát thải, đồng thời có thêm số liệu cho các chỉ số về chất thải và kinh tế tuần hoàn. CSI không có chỉ số riêng mang tên “lãng phí thực phẩm”. Vì vậy doanh nghiệp cần tự đo lượng thực phẩm bị loại bỏ và để riêng con số này trong số liệu chất thải rắn.

Doanh nghiệp thực phẩm đang dẫn đầu CSI

Trong Top 10 doanh nghiệp bền vững năm 2025, chuỗi thực phẩm có mặt ở cả khâu sản xuất lẫn bán lẻ.

Doanh nghiệp	Mắt xích	Thành tích CSI 2025
Công ty CP Sữa Việt Nam (Vinamilk)	Chăn nuôi, chế biến	Top 1 lĩnh vực sản xuất; 10 năm liên tiếp trong Top 10; danh hiệu Ngôi sao CSI
Công ty CP Thực phẩm Sữa TH	Chăn nuôi, chế biến	Top 10 lĩnh vực sản xuất
Tổng Công ty CP Bia – Rượu – Nước giải khát Sài Gòn	Đồ uống	Top 10 lĩnh vực sản xuất
Công ty TNHH AEON Việt Nam	Bán lẻ	Top 10 lĩnh vực thương mại – dịch vụ

Trường hợp Vinamilk cho thấy cách một doanh nghiệp thực phẩm biến đo lường thành thói quen. Công ty kiểm kê khí nhà kính phạm vi 1, 2, 3 trên toàn chuỗi giá trị, có kiểm chứng độc lập hằng năm từ 2016. Báo cáo bền vững của công ty theo GRI và IFRS S1, S2. Hội đồng đánh giá ghi nhận Vinamilk triển khai ESG từ nông nghiệp carbon thấp, cải tiến bao bì đến quản trị chuỗi cung ứng.

Gợi ý lộ trình cho doanh nghiệp trong chuỗi

Không cần làm tất cả cùng lúc. Mỗi doanh nghiệp nên bắt đầu từ mắt xích của mình và tự chẩn đoán trước khi nộp hồ sơ.

Chọn đúng phiên bản. Nhà máy chế biến và chuỗi bán lẻ quy mô vừa, lớn dùng bản 166 chỉ số. Hợp tác xã, cơ sở sơ chế, nhà cung cấp nhỏ dùng bản 105 chỉ số.
Chấm thử các chỉ số C trước. Với doanh nghiệp thực phẩm, ưu tiên S2 an toàn sản phẩm, E7 bao bì, E10 và I33 nước thải. Đây là những điểm dễ phát sinh rủi ro pháp lý nhất.
Đo thất thoát và lãng phí ngay từ bây giờ. Ghi lại lượng nguyên liệu hao hụt, sản phẩm lỗi, hàng hết hạn theo tháng. Số liệu này dùng cho các chỉ số chất thải và kinh tế tuần hoàn, đồng thời chỉ ra ngay chỗ đang mất tiền.
Kéo nhà cung cấp cùng đo. Doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi có thể khuyến khích nông hộ, hợp tác xã và nhà cung cấp tự chấm bản doanh nghiệp nhỏ. Đây là bằng chứng cho các chỉ số chuỗi cung ứng G8, G9, S4.
Dùng lại hệ thống sẵn có. Hồ sơ HACCP, ISO 22000, ISO 14001, ISO 45001 và các chứng nhận nông nghiệp tốt là nguồn bằng chứng trực tiếp cho nhiều chỉ số CSI.
Quyết định sau khi chấm thử. Nếu đã đủ chỉ số C và đủ bằng chứng 3 năm, doanh nghiệp nộp hồ sơ ở kỳ CSI tới. Nếu còn thiếu, doanh nghiệp lập kế hoạch khắc phục 6–12 tháng rồi chấm lại.

Kết luận

Với chuỗi thực phẩm, CSI là một thước đo chung cho mọi mắt xích, từ hợp tác xã nhỏ đến nhà máy và siêu thị. Nó miễn phí và bám pháp luật Việt Nam. Nó cũng trùng với những gì thị trường đang hỏi: an toàn, truy xuất, bao bì, chất thải và lao động. Doanh nghiệp nào bắt đầu đo thất thoát, lãng phí và chấm thử CSI sớm sẽ vừa giảm được chi phí thực, vừa có sẵn bằng chứng khi khách hàng và cơ quan quản lý hỏi đến.